ABŞ-ın investisiya bankı “Goldman Sachs”ın araşdırmasına görə, süni intellektin (Sİ) tətbiqi nəticəsində iş yerlərini itirən amerikalıların yeni iş tapması digər səbəblərdən işdən çıxarılan şəxslərlə müqayisədə daha çox vaxt aparır. Xüsusilə yaşı 35-dən yuxarı olan işçilər əmək bazarına qayıtmaqda daha ciddi çətinliklərlə üzləşirlər.
Böyük Britaniyanın nəhəng bankı 5 min nəfəri işdən çıxaracaq - Səbəb süni intellektdir
FED.az biznes və maliyyə xəbərləri portalı xəbər verir ki, “Goldman Sachs”ın dərc etdiyi analitik qeyddə süni intellektlə əlaqəli iş yerlərinin ixtisarı nəticəsində işini itirən şəxslərin məşğulluq vəziyyəti təhlil edilib.
Bankın iqtisadçısı Pyerfrançesko Meyin araşdırmasına əsasən, 2025-ci ildən etibarən süni intellektlə əlaqəli səbəblərdən işdən çıxarılan şəxslərin yeni iş tapması digər səbəblərlə işini itirənlərlə müqayisədə orta hesabla təxminən bir ay daha çox vaxt aparıb.
Bundan əlavə, işdən çıxarıldıqdan bir il sonra onların hələ də işsiz qalmaq ehtimalı digər ixtisar olunan işçilərlə müqayisədə təxminən 10% daha yüksək olub.
İqtisadçı qeyd edib ki, süni intellektin əmək bazarına təsiri miqyasına görə “Goldman Sachs”ın əvvəlki texnoloji dəyişiklik dalğaları ilə bağlı araşdırmalarında aşkar etdiyi nəticələrə bənzəyir. Həmin texnoloji dəyişikliklərin işçilər üzərində yaratdığı mənfi təsirlər isə uzunmüddətli xarakter daşıyıb.
35 yaşdan yuxarı işçilər daha çox çətinlik çəkirlər
Araşdırmaya görə, əvvəlki texnoloji dəyişikliklərdə olduğu kimi, hazırkı dövrdə də yaşlı işçilər əmək bazarına qayıtmaqda daha çox çətinlik çəkirlər.
Belə ki, süni intellektlə əlaqəli ixtisarlar nəticəsində işini itirən 35 yaş və yuxarı şəxslərin yenidən tam ştatlı işə düzəlməsi digər səbəblərdən işdən çıxarılan eyni yaş qrupundakı şəxslərlə müqayisədə təxminən beş həftə daha çox vaxt aparıb.
35 yaşdan aşağı işçilər arasında isə bu fərq təxminən üç həftə təşkil edib.
ABŞ Əmək Departamentinin “Goldman Sachs” tərəfindən təhlil edilən məlumatları da əmək bazarında yaş fərqinin əhəmiyyətli olduğunu göstərir. Qurumun sorğusuna əsasən, 2023–2025-ci illər ərzində ümumilikdə 7,4 milyon işçi işdən çıxarılıb. Bu göstərici 2021–2023-cü illəri əhatə edən əvvəlki sorğuda qeydə alınmış 6,3 milyon nəfərlə müqayisədə daha yüksəkdir.
İşlərini ən azı üç il saxlamış şəxslər arasında məşğulluq göstəriciləri də yaş qruplarına görə ciddi fərqlənib. Belə ki, 2026-cı ilin yanvarına olan məlumata əsasən, 25–54 yaşlı işçilərin 72,9%-i yenidən işlə təmin olunub. 55–64 yaş qrupunda bu göstərici 57,3%, 65 yaş və yuxarı şəxslər arasında isə cəmi 38,6% təşkil edib.
Sentyabrda ixtisarların 21%-i süni intellektlə əlaqələndirilib
Süni intellektin əmək bazarına təsiri iş yerlərinin ixtisarı ilə bağlı digər statistik göstəricilərdə də özünü göstərir.
“Challenger, Gray & Christmas” şirkətinin sentyabr hesabatına əsasən, ABŞ-da işəgötürənlər həmin ay elan edilmiş 120 min 136 iş yerinin ixtisarını süni intellektin tətbiqi ilə əlaqələndiriblər.
Bu, sentyabr ayında elan edilən bütün ixtisarların təxminən 21%-ni təşkil edib. Beləliklə, süni intellekt iş yerlərinin ixtisarına səbəb kimi göstərilən əsas amillərdən biri olub.
Texnologiya səbəbindən işini itirənlərin gəlirləri uzun müddət bərpa olunmur
“Goldman Sachs”ın əvvəlki araşdırması 1979-cu ildən başlayaraq fərdi işçilər üzrə məlumatları əhatə edib. Araşdırma nəticəsində müəyyən edilib ki, texnoloji dəyişikliklər səbəbindən işini itirən şəxslərin sonrakı illərdə real əməkhaqqı artımı digər səbəblərdən işdən çıxarılan şəxslərlə müqayisədə daha zəif olub.
Bundan başqa, texnologiya səbəbindən işini itirən şəxslərin gələcəkdə yenidən işsiz qalmaq ehtimalı da uzun müddət yüksək olaraq qalıb.
Əməkhaqqındakı mənfi dəyişikliklər daha geniş statistik məlumatlarda da müşahidə olunur. ABŞ Əmək Statistikası Bürosunun (BLS) məlumatına görə, 2023–2025-ci illərdə tam ştatlı işini itirərək sonradan yenidən tam ştatlı işə düzələn və uzun müddət əvvəlki işində çalışmış şəxslərin təxminən 49%-i əvvəlki əməkhaqqı səviyyəsində və ya daha yüksək gəlir əldə edə bilib.
Bu göstərici 2021–2023-cü illəri əhatə edən əvvəlki sorğuda təxminən 62% olub. Beləliklə, yeni iş tapan şəxslərin əvvəlki əməkhaqqı səviyyəsini qoruyub saxlamaq imkanları da zəifləyib.
Araşdırma həmçinin göstərir ki, texnoloji dəyişikliklərin yaratdığı iqtisadi itkilər bütün işçi qrupları arasında bərabər bölüşdürülmür. Gənc, ali təhsilli və şəhər yerlərində yaşayan işçilər texnologiya sektorundan kənarda işini itirən digər şəxslərlə müqayisədə sonrakı 10 il ərzində təxminən iki dəfə çox real əməkhaqqı itkisi ilə üzləşiblər.
Bununla yanaşı, əvvəlki iş yerində daha qısa müddət çalışmış şəxslər işlərini itirdikdən sonra əmək bazarında nisbətən daha yaxşı nəticələr göstəriblər.
