İlon Maska məxsus "X" sosial şəbəkəsi “X Money” adlı rəqəmsal pulqabısını ABŞ-da mərhələli şəkildə istifadəyə verib.

FED.az xəbər verir ki, yeni xidmət sosial şəbəkə daxilində pul saxlamağa, istifadəçilər arasında ani köçürmələr aparmağa, Visa debet kartından istifadə etməyə və depozitlər üzrə gəlir əldə etməyə imkan verir.

“X Money” hələlik ABŞ-da yaşayan, yaşı 18-dən yuxarı olan seçilmiş istifadəçilər üçün əlçatandır. İlkin mərhələdə xidmətin əsasən "X" Premium və Premium+ abunəçilərinə təqdim olunduğu bildirilir. Şirkət digər ölkələrdə istifadəyə verilmə tarixi barədə məlumat açıqlamayıb. Bu səbəbdən xidmət hazırda Azərbaycanda əlçatan deyil.

“X Money” nə təklif edir?

X Money-nin rəsmi təqdimatına əsasən, istifadəçilər X tətbiqini tərk etmədən bir-birlərinə ani pul köçürə biləcəklər. Şirkət bu əməliyyatların komissiyasız və məbləğ məhdudiyyəti olmadan həyata keçiriləcəyini bildirir.

Yeni maliyyə xidmətinə aşağıdakı imkanlar daxildir:

• ABŞ dollarında faiz gəliri hesablanan hesab;

• X istifadəçiləri arasında ani pul köçürmələri;

• fiziki və rəqəmsal X Visa debet kartı;

• uyğun alış-verişlər üzrə 3%-dək “cashback”;

• əməkhaqqının hesaba iki gün əvvəl daxil olması imkanı;

• bank köçürmələri, hesabların ödənilməsi və çek əməliyyatları;

• xarici valyutada əməliyyatlara görə əlavə komissiyanın tutulmaması;

• dünya üzrə ATM-lərdən nağdlaşdırma zamanı tutulan komissiyanın geri qaytarılması.

X Visa kartını Apple Wallet-ə əlavə etmək mümkündür. Fiziki kartın üzərinə istifadəçinin X platformasındakı adı da yazıla bilər.

Depozitlər üzrə illik gəlirlilik 6%-dəkdir

“X Money”nin diqqətçəkən üstünlüklərindən biri depozit qalığına hesablanan illik gəlirlilikdir. Premium+ istifadəçiləri 6%-dək illik gəlirlilik əldə edə bilərlər. Premium abunəçiləri üçün isə bu göstərici əməkhaqqı və ya digər uyğun birbaşa ödənişlərin hesaba köçürülməsi şərtindən asılıdır.

Lakin 6%-lik göstərici sabit və zəmanətli faiz deyil. X-in açıqlamasına görə, illik gəlirlilik dərəcəsi 27 iyul 2026-cı il tarixinə qüvvədədir, bazar şəraitindən və abunəlik səviyyəsindən asılı olaraq dəyişdirilə bilər.

Bu gəlirlilik ABŞ-da adi əmanət hesabları üzrə orta göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə yüksəkdir. Görünür, X ilkin mərhələdə istifadəçi cəlb etmək və vəsaitlərin platformada saxlanmasını təşviq etmək üçün yüksək gəlirlilik strategiyasından istifadə edir.

“X Money” bank deyil

“X Money” ənənəvi bank təsiri bağışlasa da, X Payments LLC bank statusuna malik deyil və ABŞ Əmanətlərin Sığortalanması üzrə Federal Korporasiyasının – FDIC-nin üzvü deyil.

Bank hesabları və ödəniş infrastrukturu ABŞ-da fəaliyyət göstərən Cross River Bank tərəfindən təmin olunur. Cross River Bankın açıqlamasında bildirilir ki, bank X Money üçün hesabların idarə edilməsi, ödəniş kanalları və istifadəçilərarası köçürmələrin texnoloji bazasını təqdim edir.

İstifadəçilərin Cross River Bankda saxlanılan depozitləri standart qaydada bir əmanətçi üzrə 250 min ABŞ dollarınadək sığortalanır. Vəsaitlərin tərəfdaş banklar arasında bölüşdürüldüyü avtomatik “cash sweep” proqramı vasitəsilə sığorta təminatının ümumi məbləği müəyyən şərtlər daxilində 10 milyon ABŞ dollarınadək yüksələ bilər.

Bu modeldə istifadəçinin pulu birbaşa X şirkətində deyil, FDIC tərəfindən sığortalanan banklarda saxlanılır. Bununla belə, sığorta yalnız tərəfdaş banklardan birinin müflisləşməsi halına aiddir və X Payments-in fəaliyyəti ilə bağlı bütün mümkün riskləri əhatə etmir.

Maskın 27 illik planı

“X Money” İlon Maskın X platformasını Çin bazarındakı “WeChat” modelinə bənzər “hər şey tətbiqi”nə çevirmək strategiyasının əsas elementlərindən biridir.

Mask 1999-cu ildə “X.com” adlı onlayn maliyyə şirkəti yaratmışdı. Həmin şirkət sonradan PayPal-ın formalaşmasına gətirib çıxaran birləşmədə iştirak etmişdi. Mask 2022-ci ildə Twitter-i 44 milyard ABŞ dollarına aldıqdan sonra platformanın adını X olaraq dəyişdirdi və sosial şəbəkəyə ödəniş, ticarət, video, süni intellekt və digər xidmətləri inteqrasiya etmək niyyətini açıqladı.

Mask daha əvvəl “X Money”nin erkən ictimai istifadəsinin 2026-cı ilin aprelində başlanacağını demişdi. Reuters-in məlumatına görə, şirkət Visa ilə tərəfdaşlığı hələ 2025-ci ildə qurmuşdu. Daha geniş istifadəyə verilmə isə faktiki olaraq iyulun sonunda başlayıb.

Kriptovalyuta və Dogecoin hələ yoxdur

İlon Maskın kriptovalyutalara, xüsusilə Dogecoin-ə marağı səbəbindən “X Money”nin kriptoaktivləri dəstəkləyəcəyi barədə uzun müddətdir ehtimallar səsləndirilir.

Lakin xidmətin hazırkı rəsmi təqdimatında Bitcoin, Dogecoin və ya başqa kriptovalyutaların alınması, saxlanılması və köçürülməsi funksiyası göstərilmir. Başlanğıc mərhələdə “X Money” ənənəvi ABŞ dolları hesabı və Visa ödəniş infrastrukturu üzərində qurulub. Kriptovalyuta inteqrasiyası ilə bağlı iddialar hələlik rəsmi təsdiqini tapmayıb.

Tənzimləmə və məlumat təhlükəsizliyi diqqət mərkəzindədir

Sosial şəbəkə ilə maliyyə hesabının eyni platformada birləşdirilməsi yeni imkanlarla yanaşı, məxfilik, kibertəhlükəsizlik, dələduzluq və çirkli pulların yuyulmasına qarşı nəzarət məsələlərini də gündəmə gətirir.

ABŞ senatoru Elizabet Uorren 2026-cı ilin aprelində İlon Maska ünvanladığı rəsmi məktubunda “X Money”nin istehlakçıların müdafiəsi, maliyyə sabitliyi və milli təhlükəsizlik baxımından yarada biləcəyi risklərlə bağlı izahat tələb etmişdi. Məktubda X Payments-in ABŞ ştatlarında əldə etdiyi pulköçürmə lisenziyaları və Cross River Bankla tərəfdaşlığın şərtləri də diqqətə çatdırılmışdı.

X isə maliyyə məlumatlarının sosial profildən ayrıldığını, hesabların “passkey” texnologiyası, fərdi əməliyyat limitləri və əlavə məxfilik parametrləri ilə qorunduğunu bildirir.

X banklara rəqib olurmu?

“X Money”nin əsas üstünlüyü təkcə yüksək faiz və ya Visa kartı deyil. X artıq böyük istifadəçi bazasına və insanlar arasında formalaşmış sosial əlaqələr şəbəkəsinə malikdir. Pul köçürməsinin istifadəçi adı qədər sadə hala gətirilməsi Venmo, Cash App, Zelle və PayPal kimi ödəniş platformaları üçün rəqabəti gücləndirə bilər.

Bununla yanaşı, “X Money” hələ tamhüquqlu bank deyil. Kredit, ipoteka və investisiya xidmətləri təqdim olunmur. Platformanın genişlənməsi istifadəçilərin X-ə maliyyə məlumatlarını etibar edib-etməməsindən və ABŞ tənzimləyicilərinin yanaşmasından asılı olacaq.

Azərbaycan istifadəçiləri üçün isə əsas məqam budur: X Visa kartının dünya üzrə işləyə bilməsi hesabın bütün ölkələrdə açılması demək deyil. “X Money” hazırda yalnız ABŞ-da seçilmiş istifadəçilər üçün təqdim edilir və Azərbaycanın xidmət göstəriləcək ölkələr sırasına daxil edilib-edilməyəcəyi məlum deyil.

Bununla belə, layihə sosial media, bankçılıq və elektron ticarət arasındakı sərhədlərin sürətlə aradan qalxdığını göstərir. X Money uğurlu olarsa, X sadəcə paylaşım platforması deyil, istifadəçilərin maaş aldığı, pul saxladığı, alış-veriş etdiyi və bir-birinə ödəniş göndərdiyi qlobal maliyyə ekosisteminə çevrilə bilər.