Xəbər verildiyi kim, avqustun 14-də Quba rayonunda zəlzələ baş verib. Rəsmi məlumatlara görə, avqustun 14-də yerli vaxtla saat 20:56 dəqiqədə Quba rayonu ərazisində 13 km dərinlikdə 4.9 maqnitudalı zəlzələ qeydə alınıb. Zəlzələ episentrdə 5 bala yaxın, ətraf rayonlarda 4-3 bala qədər hiss olunub. FHN məlumat yayıb ki, zəlzələ nəticəsində hər hansı dağıntı və ya insan xəsarəti barədə məlumat daxil olmayıb.
FED.az xəbər verir ki, bununla yanaşı, regiondakı, xüsusilə də qonşu Türkiyədəki seysmik avtivlik səbəbindən türkiyəli ekspertlər zəlzələ zamanı sağ qalmaq üçün bəzi qaydalara əməl etməyə çağırırlar.
Qeyd edək ki, Azərbayanda seysmik aktivlik çox şağıdır. Hər halda, ölkəmizdə Türkiyədə 1999-cu il və ya 2023-cü ildəki kimi zəlzələlər qeydə alınmayıb. Buna görə də türkiyəl ekspretlərin tövsiyələri daha çox Türkiyə vətəndaşlarına aiddir. Amma bəzi tövsiyələrə əməl etmək hamı üçün maraqlıdır.
17 avqust 1999-cu il tarixində baş verən Mərmərə Zəlzələsinin ildönümündə, zəlzələyə hazırlığı qiymətləndirən və Türkiyə daxilində zəlzələyə erkən xəbərdarlıq sistemlərinin aktivləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayan mütəxəssis, Üsküdar Universitetinin Səhiyyə Elmləri Fakültəsi, İş Sağlamlığı və Təhlükəsizliyi kafedrasının müdiri Rüştü Uçan bildirib ki, Türkiyə hə lə zəlzələlərdən dərslər çıxarmayıb və buna hazır deyil. O, zəlzələdən xəbərdarlıq sisteminin qurulmasını təklif edir. Onun sözlərinə görə, zəlzələdən əvvəl 5-10 saniyə də qurbanların sayını azaltmağa imkan verə bilər:
«Türkiyədə zəlzələ xəbərdarlıq cihazları qırılma xətti bölgələrinə yerləşdirilməlidir. Bu, zəlzələ barədə 5-60 saniyə əvvəl məlumat verəcək. Bu müddət ərzində elektrik enerjisi kəsilə və təbii qaz sistemləri bağlana bilər. Bu yolla, zəlzələdən sonra baş verə biləcək insan itkisinə əlavə olaraq, iqtisadi və ekoloji ziyan da azaldıla bilər.”
Rüştü Uçan zəlzələ tez-tez baş verən başqa ölkələrin, o cümlədən Yaponiya, Meksika, Çin, ABŞ (Qərb Sahil), Tayvan, Cənubi Koreya və Türkiyə kimi yüksək zəlzələ riski olan ölkələrdə zəlzələ ilə bağlı erkən xəbərdarlıq sistemlərinin istifadə olunduğunu bildirib və əlavə edib ki , “Mərmərə bölgəsində EDİS şirkəti tərəfindən qırıq xəttinə yaxın müxtəlif nöqtələrdə həssas cihazlarla mərkəzlər yaradılıb. Burada zəlzələnin ilk sələfi P dalğası ölçülür və qiymətləndirilir, yerindən asılı olaraq zəlzələ 5 ilə 60 saniyə arasında əvvəlcədən aşkar edilir və onun miqyası və mənşəyi haqqında məlumat xidmət göstərdiyi şirkətlərə göndərilir. Bu məlumatı alan şirkətlər potensial zərəri minimuma endirmək üçün onu süni intellekt tətbiqləri ilə emal edirlər”.
Düzgün istifadə edildikdə, hətta 5 saniyə belə faydalıdır
Dr. Uçan bildirib ki, "Bu şirkət və ya hər hansı digər təşkilat Türkiyədəki zəlzələ xətti bölgələrində zəlzələ xəbərdarlıq cihazları yerləşdirməlidir. Bu yolla onlara zəlzələ barədə 5-60 saniyə əvvəlcədən məlumat veriləcək. Bu müddət ərzində elektrik enerjisi kəsilə və təbii qaz sistemləri söndürülə bilər. Süni intellekt və avtomatlaşdırma sistemlərindən istifadə edərək fabriklərdə yüzlərlə təhlükəsizlik tədbiri həyata keçirilə bilər. Bu yolla, insan itkisinə əlavə olaraq, zəlzələdən sonra baş verə biləcək iqtisadi və ekoloji ziyan da azaldıla bilər."
Şaquli tikintidən imtina edilməlidir
Rüştü Uçan, zəlzələlərin reallığına baxmayaraq, Türkiyədə çoxmərtəbəli tikinti işlərinin davam etdiyini qeyd edir və bunu səhv sayır: “1999-cu il zəlzələsindən 27 il və 2023-cü il zəlzələsindən 3 il keçməsinə baxmayaraq, səhv tikinti təcrübələri davam edir. Bu, təkcə İstanbulda deyil, həm də 50 000 əhalisi olan şəhərlərdə belədir. Almaniyada zəlzələ zonasında olmasa da, binalar ümumiyyətlə üç mərtəbəlidir. Bu sistemi dəyişdirmirlər. Bizim vəziyyətimizdə bu çoxmərtəbəli binaların bəziləri təcili zəlzələ toplanan ərazilərdə inşa edilib. Şaquli tikintidən təcili olaraq imtina etməliyik. Mövcud zəlzələ toplanan ərazilər qorunmalıdır.
«Zəlzələdən sonra ailənizin harada görüşəcəyini müəyyənləşdirin»
Doktor Uçan deyir ki, ailələr də zəlzələyə hazırlaşmaq üçün öz təcili yardım planlarını yaratmalıdırlar: "Zəlzələdən sonra ailəmizin harada toplaşacağı və şəhər xaricində ortaq əlaqə telefon nömrəsi kimi hazırlıqlar əvvəlcədən edilməlidir."
İlk 72 saata hazır olun
Ekspert bildirir ki, fəlakət və təcili yardım dəsti (çantası) zəlzələyə hazırlığın əsas elementlərindən biridir: «Zəlzələdən sağ çıxsanız belə, ola bilər ki, xilasetmə qrupları ilk 72 saat ərzində sizə çata bilməsin. Buna görə də, əsas ehtiyaclarımızı ödəyə bilən fəlakət və təcili yardım dəstini asanlıqla əldə edilə bilən bir yerdə saxlamalıyıq”.
O bildirir ki, fəlakət çantası yalnız zəlzələ üçün deyil, daşqın və yanğın kimi hallar üçün də lazımdır. Bu portativ və mümkün olduqda suya davamlı bir çanta olmalıdır. Zəlzələ təcili yardım çantasında fənər, çoxməqsədli qatlanan bıçaq dəsti, radio, batareyalar, iş əlcəkləri, plaş, su, maska, sarğılar, soyuq kompres, təhlükəsizlik jileti, adyal, ehtiyat açarlar (ev, iş yeri, avtomobil), termos və ya su şüşəsi, quru qida (qoz-fındıq, şokolad, quru meyvə və s.), dərmanlar, dərman siyahısı, eləcə də vacib sənədlərin surətləri olmalıdır.
Doktor Uçan əlavə etdi ki, fəlakət dəsti evdə asanlıqla əldə edilə bilən və təhlükəsiz yerdə saxlanılmalı, iş yerlərində və məktəblərdə də oxşar hazırlıqlar görülməlidir.
